in out refresh
print version

تعاریف و کاربرد اصطلاحات آماری بیمه

حق بیمه تولیدی
منظور مبالغ حق بیمه تولیدی بیمه نامه هایی است که طی دوره گزارش توسط مؤسسات بیمه صادر شده اند. این مبالغ در بیمه های غیر زندگی بر مبنای حق بیمه صادره و در بیمه های زندگی بر مبنای حق بیمه های وصولی (دریافتی) لحاظ می گردد.

حق بیمه سرانه
حق بیمه سرانه از تقسیم حق بیمه تولیدی صنعت بیمه بر جمعیت هر کشور به دست می آید و بیانگر مقدار حق بیمه ای است که به طور متوسط هر نفر پرداخت کرده است.

ضریب نفوذ بیمه
برای مقایسه وضعیت صنعت بیمه کشور با کل اقتصاد از شاخص ضریب نفوذ بیمه استفاده می شود. این شاخص حاصل تقسیم حق بیمه تولیدی به تولید ناخالص داخلی است و بیانگر حرکت سریع تر(آهسته تر) صنعت بیمه در مقایسه با مجموعة اقتصاد کشور است.
تولید ناخالص داخلی
تولید ناخالص داخلی (GDP)، ارزش کل کالاها و خدمات نهایی تولید شده در کشور در یک بازهٔ زمانی معین است که با واحد پول جاری کشور اندازه گیری می شود. منظور از کالاها و خدمات نهایی، آن دسته از کالا و خدماتی است که در انتهای زنجیرة تولید قرار گرفته اند و خود آنها برای تولید و خدمات دیگر خریداری نمی شوند.

رشد اقتصادی
عبارت است از رشد واقعی تولید ناخالص داخلی کشور(یعنی رشد اسمی پس از تعدیل تورم ) در مقایسه باسال قبل.

شاخص توسعه انسانی (HDI)
این شاخص توسط سازمان ملل متحد بر اساس درآمد سرانه (سرانه GDPیا برابری قدرت خرید) ، امید به زندگی (در بدو تولد) ، نرخ با سوادی (افراد ۶ ساله و بزرگتر) و ... برای مردم هر کشور محاسبه می شود.
چنانچه میزان این شاخص بین ۸۰ تا ۱۰۰ درصد سطح توسعه انسانی آن کشور بالا و بین ۵۰ تا ۹/۷۹ درصد با سطح توسعه انسانی متوسط و کمتر از ۵۰ درصد با سطح توسعه انسانی ضعیف تلقی می شود.

خسارت پرداختی 
خسارت هایی که طی دوره مورد بررسی توسط شرکت های بیمه پرداخت شده است «خسارت پرداختی» نامیده می شود

ضریب خسارت
برای محاسبه اینکه چند درصد از حق بیمه ها بابت خسارت خطرهای تحت پوشش به بیمه گذاران برگشت داده شده یا خواهد شد، از شاخص «ضریب خسارت» استفاده می شود. در محاسبه این شاخص، کارمزد شبکه فروش و هزینه های اداری – عمومی دخالتی ندارد.
برای اطلاع دقیق تر از نحوه محاسبه این شاخص به تعاریف مندرج در ابتدای پیوست الف مراجعه شود.

تعداد بیمه نامه صادره
کل تعداد بیمه نامه هایی است که توسط شرکت های بیمه، اعم از انفرادی و گروهی در هر رشته بیمه صادر می شود. این تعداد، الحاقیه بیمه نامه هایی که قبلاً صادر شده اند را شامل نمی شود

تعداد خسارت پرداختی 
آمار تعداد خسارت پرداختی، بیانگر تعداد مواردی است که شرکت های بیمه خسارت پرداخت کرده اند؛ همچنین نشان می دهد که رشته های بیمه طی یک سال چه حجمی از فعالیت شرکت های بیمه را برای پرداخت خسارت به خود اختصاص داده اند

بخش دولتی
در سال ۱۳۸۸ منظور از بخش دولتی درصنعت بیمه ، مجموع فعالیت های شرکت های بیمه دولتی مشتمل بر ایران و دانا بود اما از آنجا که طی سال ۱۳۸۹سهام شرکت بیمه دانا به بخش خصوصی واگذار شد، بخش دولتی از سال ۱۳۸۹ منحصر به شرکت بیمه ایران می باشد.

بخش غیردولتی
منظور از بخش غیردولتی در صنعت بیمه، مشتمل بر شرکت های بیمه دانا ،آسیا ، البرز، معلم، پارسیان، توسعه، رازی، کارآفرین، سینا، ملت، ایران معین، امید، حافظ، دی، سامان، نوین و پاسارگاد، میهن، اتکایی ایرانیان، کوثر و ... می باشد. 

بیمه زندگی
بیمه نامه های زندگی(عمر) به دو صورت انفرادی و گروهی صادر می شود

بیمه غیرزندگی
تمام رشته های بیمه به جز بیمه های زندگی (عمر)، تحت عنوان «بیمه های غیرزندگی» شناخته می شوند. این مجموعه شامل بیمه حوادث، بیمه درمان، بیمه آتش سوزی، بیمه باربری، بیمه های اتومبیل (بیمه شخص ثالث و مازاد، بیمه حوادث راننده و بیمه بدنه) بیمه کشتی، بیمه هواپیما، بیمه مسئولیت، بیمه مهندسی، بیمه نفت و انرژی، بیمه پول، بیمه اعتبار و سایر انواع بیمه است

شبکه فروش بیمه ای
مجموعه عوامل حقیقی یا حقوقی مشتمل بر شعب و نمایندگی شرکت های بیمه و کارگزاران بیمه که مجاز به عرضه خدمات بیمه ای می باشند

نماینده بیمه
طبق مقررات مصوب شورای عالی بیمه، شخصی حقیقی یا حقوقی است که مجاز به عرضه خدمات بیمه ای در داخل کشور به نمایندگی از سوی شرکت بیمه طرف قرارداد خواهد بود.

کارگزار بیمه
طبق مقررات مصوب شورای عالی بیمه، شخصی حقیقی یا حقوقی است که در مقابل دریافت کارمزد، واسطه معاملات بیمه ای بیم بیمه گذار و بیمه گر است.

کارمزد
درصدی از حق بیمه که بابت فروش بیمه از طرف شرکت بیمه به نماینده یا کارگزار بیمه پرداخت می شود

شعبه
واحد سازمانی وابسته و تابع شرکت بیمه است که به عرضه خدمات بیمه ای می پردازد.

ارزیاب خسارت بیمه ای
شخصی است (حقیقی یا حقوقی) که وظیفه بررسی و تحقیق در مورد علت و مقدار خسارت و تشخیص میزان تعهد بیمه گر طبق شرایط بیمه نامه و نیز مذاکره برای تعدیل و تسویه خسارت یا خسارت های مورد ادعا را به عهده دارد.

حق بیمه مستقیم
حق بیمه مربوط به بیمه نامه های صادره که مستقیماً توسط شرکت بیمه یا شعب مربوطه دریافت شده باشد.

حق بیمه غیر مستقیم
حق بیمه تولید شده مربوط به بیمه نامه هایی است که توسط نمایندگان شرکت بیمه و کارگزاران بیمه عرضه شده است.

کارکنان شرکت های بیمه
مجموع کارکنان تمام وقت در مرکز و شعب شرکت بیمه اعم از رسمی، پیمانی، قرار دادی و ساعتی را شامل می شود. پرسنل پاره وقت و شاغلین در نمایندگی ها و کارگزاران را در بر نمی گیرد.
 
بیمه های زندگی(عمر)
در بیمه های زندگی، بیمه گذار/ بیمه شده می تواند بر حسب شرط دریافت مزایای بیمه نامه (حیات و یا فوت بیمه شده)، نحوه دریافت مزایا (یکجا یا به صورت مستمری)، زمان دریافت مزایا و نحوه پرداخت حق بیمه، هر نوع بیمه نامه ای را که پاسخگوی نیازهایش باشد، خریداری کند
بیمه نامه های زندگی به دو صورت انفرادی و گروهی صادر شده و بیمه شدگان را تحت پوشش قرار می دهند. رایج ترین بیمه نامه انفرادی در این رشته، «بیمه نامه عمر و پس انداز» است که علاوه بر جنبه پس انداز و تشکیل سرمایه، خطر فوت را تحت پوشش قرار می دهد. مزایای بیمه نامه های انفرادی می تواند به شرط فوت بیمه شده به بازماندگان او (یا ذی نفع بیمه نامه) تعلق یابد. یکی از نمونه های بیمه نامه های گروهی «بیمه نامه عمر کارکنان دولت» است که کارمندان یک سازمان دولتی را تحت پوشش قرار می دهد

بیمه های غیرزندگی
سایر رشته های بیمه به جز بیمه های زندگی، تحت عنوان «بیمه های غیرزندگی» دسته بندی می شوند. انواع اصلی رشته های بیمه غیر زندگی عبارتند از:

بیمه آتش سوزی
بیمه گر در چارچوب مقررات مصوب شورای عالی بیمه تعهد می کند که خسارت های وارد شده به علت وقوع آتش سوزی، انفجار و صاعقه به اموال بیمه شده را جبران کند. در این نوع بیمه نامه می توان خطرهای دیگر مثل زمین لرزه، سیل، توفان، نشت آب، ترکیدگی لوله، شکست شیشه، سرقت با شکست حرز و سقوط هواپیما بر روی اموال و اماکن را نیز با پرداخت حق بیمه اضافی تحت پوشش قرار داد.

بیمه باربری
بیمه گر در چارچوب مقررات مصوب شورای عالی بیمه تعهد می کند که خسارت های وارد شده به اموال بیمه شده را در هنگام بارگیری، حمل و تخلیه جبران کند. این رشته را می توان به سه بیمه باربری کالاهای وارداتی، صادراتی و داخل کشور تقسیم کرد که دامنه خطرهای تحت پوشش آن برحسب استفاده از یکی از مجموعه شرایط A، یا C متفاوت است. بیمه های باربری محمولات نفتی و پتروشیمی از مصادیق دیگر این رشته بیمه است.

بیمه حوادث
بیمه گر در چارچوب مقررات مصوب شورای عالی بیمه تعهد می کند که غرامت جانی ناشی از حادثه (فوت، نقص عضو و ازکارافتادگی) را به بیمه شده پرداخت نماید. در این نوع بیمه با توافق و دریافت حق بیمه اضافی، هزینه پزشکی و غرامت روزانه نیز تحت پوشش قرار می گیرد. از مصادیق بیمه های حوادث می توان به رشته های حوادث تکمیلی زمانی، حوادث و تشکیل سرمایه، حوادث تحصیلی، حوادث کارکنان دولت و سایر بیمه نامه های حوادث انفرادی و گروهی اشاره کرد.

بیمه حوادث راننده
بیمه گر در چارچوب شرایط بیمه نامه متعهد می شود در صورتی که راننده وسیله نقلیه به علت وقوع حوادث رانندگی دچار صدمه بدنی (اعم از جرح یا نقص عضو) شود یا فوت کند، هزینه معالجه یا غرامت فوت را براساس شرایط و مبالغ تعیین شده در بیمه نامه پرداخت نماید

بیمه بدنه اتومبیل
بیمه گر در چارچوب مقررات مصوب شورای عالی بیمه تعهد می کند که خسارت های وارد شده به وسیله نقلیه بیمه شده ناشی از حوادث مختلف (از قبیل سرقت، آتش سوزی، انفجار، تصادف، سقوط، واژگونی و به طور کلی برخورد اتومبیل به هر جسم ثابت یا متحرک و یا برخورد جسم دیگری با اتومبیل بیمه شده) را جبران کند.

بیمه شخص ثالث و مازاد
بیمه گر در چارچوب قانون و مقررات مصوب تعهد می کند که چنانچه دارنده وسیله نقلیه بیمه شده به علت وقوع حوادث رانندگی، مسئول جبران خسارت های مالی یا جانی وارده به اشخاص ثالث شناخته شود، این خسارت ها را براساس شرایط بیمه نامه تا سقف تعهد پرداخت نماید. با پرداخت حق بیمه اضافی، پوشش بیمه مازاد ثالث جانی و مالی قابل دریافت می باشد.

بیمه درمان
بیمه گر در چارچوب مقررات مصوب شورای عالی بیمه تعهد می کند که هزینه معالجات پزشکی بیمه شدگان را تا مقدار معینی پرداخت نماید. این بیمه برای داخل کشور فقط به صورت گروهی صادر می شود که بیمه درمان سازمان های دولتی و بیمه درمان بازنشستگان از آن جمله اند. بیمه نامه درمان برای مسافران عازم خارج از کشور (آکسا) که به صورت انفرادی صادر می شود و بیمه درمان حجاج و زوار با پوشش هزینه های درمان و حادثه در هنگام مسافرت مشروط بر آنکه منشأ بیماری و حادثه از داخل کشور نباشد، توسط شرکت های بیمه صادر می گردد.

بیمه کشتی
بیمه گر در چارچوب شرایط بیمه نامه متعهد می شود که خسارت وارده به بدنه و تجهیزات کشتی یا از بین رفتن آن بر اثر وقوع حوادثی مانند تصادف، آتش سوزی، غرق شدن و به گل نشستن، همچنین هزینه های نجات و سهم مالک کشتی از زیان های همگانی را در حدودی که در بیمه نامه مشخص شده است پرداخت نماید

بیمه هواپیما
بیمه گر در چارچوب شرایط بیمه نامه هواپیما متعهد می شود که خسارت وارده به بدنه هواپیما یا از بین رفتن آن بر اثر حوادثی مانند سقوط، تصادم، آتش سوزی و دزدی هوایی را، در حدودی که در بیمه نامه مشخص می شود پرداخت نماید.

بیمه مهندسی
بیمه گر در چارچوب شرایط بیمه نامه مهندسی تعهد می کند که خسارت ها یا زیان های ناشی از طراحی، ساخت، نصب و نگهداری سازه ها و ماشین آلات را که مسئولیت آنها به مهندسان مربوط است، براساس شرایط بیمه نامه جبران کند. در این نوع بیمه، زیان های ناشی از خرابی ماشین آلات هم تحت پوشش بیمه قرار می گیرد. از انواع این رشته می توان به بیمه تمام خطر نصب، بیمه مقاطعه کاری، بیمه شکست ماشین آلات، بیمه کامپیوتر و تجهیزات الکترونیکی و بیمه عدم النفع اشاره کرد.

بیمه پول
بیمه گر در چارچوب شرایط بیمه نامه پول تعهد می کند، زیان هایی که بر اثر بروز سرقت (مسلحانه) و حادثه (آتش سوزی، انفجار، سیل و. . .) به پول موجود در صندوق (بانک ها، مؤسسات مالی و...) یا در حال جابه جایی وارد می شود، جبران کند. به طور کلی بیمه پول به دو رشته پول در گردش و پول در صندوق تقسیم می شود.

بیمه های مسئولیت مدنی
بیمه گر در بیمه نامه مسئولیت مدنی تعهد می کند، خسارت هایی را که بیمه گذار به طور ناخواسته به اشخاص ثالث وارد می کند و مسئول جبران آنها شناخته می شود، پرداخت نماید. بیمه مسئولیت حرفه ای (پزشکان، پیراپزشکان، وکلا و...)، بیمه مسئولیت متصدیان حمل و نقل، بیمه مسئولیت کارفرما در قبال کارکنان، بیمه مسئولیت محصول (تولید کالا)، بیمه مسئولیت سازندگان ابنیه و بیمه مسئولیت عمومی و اماکن تفریحی (هتل، سینما، استخر، پارک و...) از انواع این رشته بیمه است.

بیمه اعتبار
بیمه اعتبار به دو بخش اعتبار داخلی و صادرات کالا تقسیم می شود. بر اساس مقررات مصوب شورای عالی بیمه منظور از اعتبار داخلی، ظرفیت بدهی یک مشتری است که از طرف بنگاه های اقتصادی، در قبال ارائه کالا و خدمات، یا بانک ها و مؤسسات مالی و اعتباری که مجوز بانک مرکزی را دارند و به صورت تسهیلات مالی در اختیار مشتریان قرار گرفته و مطالبات ناشی از این فعالیت ها در معرض ریسک عدم بازپرداخت قرار می گیرند. طبق مقررات، قراردادهای بیمه اعتبار داخلی به صورت گروهی و فقط به اشخاص حقوقی مشروط بر اینکه فعالیت های اقتصادی آنها متضمن ریسک عدم بازپرداخت مطالبات ناشی از اعتبارات اعطایی آنها باشد منعقد می شود. تامین مطالبات بیمه گذار یا ذی نفع در رابطه با فروش کالاهای صادراتی در قالب قراردادهای گشایش اعتبار اسناد (L/C) و واگذاری اسناد در مقابل پرداخت) (D/Pو واگذاری اسناد در مقابل تضمین ( D/A) موضوع بیمه اعتبار صادرات می باشد.

بیمه نفت و انرژی
دربیمه نفت و انرژی ریسک های شرکت های نفتی در بخش های مختلف، همچون سکوهای نفتی، پالایشگاه های نفت و گاز، پتروشیمی ها، حمل اموال و تجهیزات خریداری شده، مقاطعه کاری و اشتباه در طراحی و نصب، حریق تجهیزات و امکانات، زیان های ناشی از عدم سود و بهره وری بر اثر توقف عملیات و ریسک های مرتبط با کارکنان این شرکت ها تحت پوشش قرار می گیرد. فعالیت این رشته بیمه معمولا به سه بخش آتش سوزی نفت و انرژی، مهندسی نفت و انرژی و مسئولیت نفت و انرژی تقسیم می شود

سایر انواع بیمه
بیمه صداقت و امانت، بیمه دام صنعتی و گاوداری ها، بیمه اسب، بیمه شترمرغ ازجمله رشته های تشکیل دهنده عنوان "سایر انواع" هستند. این رشته ها به دلیل اندک بودن مقدار حق بیمه در مقایسه با سایر رشته های بیمه، جداگانه بررسی نمی شوند.

کارکنان
مجموع پرسنل تمام وقت در مرکز، شعب و سرپرستی شرکت های بیمه اعم از رسمی، پیمانی، قرار دادی و ساعتی می باشد. بدیهی است که این تعداد، پرسنل پاره وقت و شاغلین در نمایندگی ها و کارگزاری های بیمه را شامل نمی شود.

ذخیره (اندوخته) حق بیمه 
عبارت است از حق بیمه های مربوط به فاصله زمانی بین تاریخ ترازنامه تا انقضای مدت قراردادهای بیمه ای . از سال ۱۳۸۷ با تصویب آیین نامه شماره ۵۸ شورایعالی بیمه، نحوه محاسبه ذخایز حق بیمه تغییر پیدا کرده است.

حق بیمه عاید شده 
حق بیمه عاید شده حاصل جمع حق بیمه صادره و تفاضل ذخیره حق بیمه ابتدا و انتهای سال است و بیانگر آن است که چه میزان از حق بیمه های صادره به دلیل انقضای مدت بیمه نامه نصیب شرکت بیمه شده است.

خسارت معوق 
عبارت است از جمع برآورد خسارات اعلام شده در دست رسیدگی در آخر سال مالی پس از کسر سهم بیمه گر اتکایی.

خسارت واقع شده 
عبارت است از مجموع خسارت های پرداختی دوره مالی به علاوه ما به التفاوت خسارت معوق پایان و ابتدا دوره مالی.

ضریب خسارت 
عبارت است از حاصل تقسیم خسارت واقع شده به حق بیمه عاید شده بر حسب درصد. این ضریب نشان می دهد که چند درصد از حق بیمه ها بابت خسارت خطرهای تحت پوشش به بیمه گذاران برگشت داده شده یا خواهد شد. در محاسبه این شاخص، کارمزد شبکه فروش و هزینه های اداری – عمومی دخالتی ندارد.

هزینه های بیمه ای (عملیاتی(
مجموع یا تفاضل هزینه خسارت سهم نگهداری و هزینه (درآمد ) کارمزد و کارمزد منافع سهم نگهداری به علاوه خالص سایر هزینه های بیمه ای است.

درآمد سرمایه گذاری 
مجموع درآمدهایی است که در سرفصل درآمد سرمایه گذاری ها، در صورت های مالی شرکت های بیمه ، شناسایی و وصول شده است.

سود ناخالص فعالیت بیمه ای
حاصل درآمد حق بیمه سهم نگهداری منهای هزینه های بیمه ای به علاوه درآمد سرمایه گذاری از محل ذخایر فنی است.

بازده سرمایه گذاری 
عبارت است از درآمد شناسایی شده در صور ت های مالی به میانگین بهای تمام شده سرمایه گذاری ها(ابتدا و پایان دوره مالی) ضربدر ۱۰۰.

نسبت هزینه های اداری، عمومی 
عبارت است از آن بخش از حق بیمه های صادره که صرف پرداخت به کارکنان و تامین سایر هزینه های عمومی شرکت گردیده است.
 
نسبت هزینه کارمزد
عبارت است از آن بخش از حق بیمه های صادره که صرف پرداخت به شبکه فروش (نمایندگان و کارگزاران بیمه) و عوامل مرتبط با تولید حق بیمه گردیده است. این نسبت از تقسیم مجموع هزینه کارمزد و کارمزد منافع به حق بیمه صادره ضربدر ۱۰۰ بدست می آید.

نسبت هزینه های اداری، عمومی و کارمزد 
حاصل جمع نسبت هزینه های اداری – عمومی و نسبت هزینه کارمزد می باشد.
 
تهیه کننده: اداره بررسیهای آماری بیمه مرکزی ج.ا.ایران
مرجع: سالنامه آماری صنعت بیمه


<###dynamic-0###>